Przejdź do treści

Zamek w Jędrzychowie

Jędrzychowski zamek, przystosowany w XVIII w. dla potrzeb zboru ewangelickiego, wraz z wieżą i murami obwodowymi wokół których widoczne są zachowane relikty fos - to wolnostojący kompleks zlokalizowany na naturalnym wzniesieniu skalnym. Całość usytułowana jest na obrzeżach miejscowości z doskonałą ekspozycją widokową.

Genezy założenia obronnego w tym miejscu kronikarze upatrują w starym grodzie słowiańskim lub nawet w miejscu ofiar pogańskich. Pierwotnie zamek wzniesiony przez księcia Henryka III ukończony ok. 1319r. następnie przejęty zostaje przez księcia Jana Głogowskiego. Zamek obronny, jakim stał się Jędrzychów, musiał wówczas spełniać również warunki mieszkalne oraz częściowo reprezentacyjne, aby mógł służyć za czasowe chociażby zamieszkanie księcia. Mimo że obiekt , dzięki swojemu naturalnemu położeniu obronnemu - otoczony bagnami i mokrymi, błotnymi fosami, stanowi właściwie niedostępną fortecę, zostaje dwukrotnie zniszczony  przez Szwedów w czasie wojny trzydziestoletniej. W 1744r. zamek wraz z dobrami przechodzi w ręce radcy Chrystiana von Busse, który przekształca go w zbór ewangelicki. W piwnicach dawnego zamku tworzone są krypty grobowe. Zbór do użytku oddany zostaje w 1751r. Dopiero w 1884r. dobudowano do kompleksu dzwonnicę przykościelną, która od strony zachodniej włączona jest w mury obwodowe.

Zamek górny założony został na owalu o wymiarach 30 x 47 m obwiedzionym dookoła murem, na terenie całkowicie podpiwniczonym. Z dużym prawdopodobieństwem przypuszczać można, że zachowane do dziś mury ogrodzeniowe, wzniesione w części z kamienia łamanego i polnego, pochodzą właśnie z pierwszej fazy budowy zamku. Obecnie w murach obiektu, całej jego konstrukcji i niejednolitości odczytuje się relikty pierwotnej twierdzy.

Przystosowanie masywnej konstrukcji dawnego zamku do celów kościelnych w połowie XVIII w. nie stanowiło zasadniczych trudności wobec przyjętych zwyczajowo przez kościół ewangelicki prostych form jednej sali, bez skomplikowanych podziałów funkcjonalnych i formalnych tak charakterystycznych dla kościoła katolickiego posługującego się rytem wystawnym i bardziej rozbudowanym. W ten sposób mury dawnego zamku nie doznały szczególnego uszczerbku i mogły być w pełni wyzyskane po minimalnych zaledwie zabiegach budowlanych. Powstała budowla kościelna zyskała prosty kształt z minimalnym wystrojem fasad w postaci podziałów w wyprawie tynkowej, prostych portali prowadzących do dwóch skrajnych klatek schodowych oraz dwóch zasadniczych wnętrz przyziemia. Okna oświetlające trzy poziomy sali wnętrza kościelnego – przyziemie i dwa poziomy drewnianych empor – umieszczone zostały w trzech rzędach w dwóch wydłużonych wnękach przebiegających na wysokości całej elewacji zamku. Masywną bryłę obiektu ozdabia jedynie łamany, mansardowy dach. Salowe wnętrze nakrywa prosty strop. Charakter sakralny widoczny jest wyłącznie w nader prostych, drewnianych, dwukondygnacyjnych emporach. Jedyny element zdobniczy to partia ołtarzowa z kazalnicą ujęta w pilastry o głowicach kompozytowych. Zasadnicza wartość obiektu zawarta jest w widocznych na całym obwodzie murach gotyckich, sklepionych wnętrzach piwnic i przyziemia oraz w kamiennym ogrodzeniu otaczającym teren zamku.

Z przeprowadzonych dotychczas badań i analiz jasno wynikają powiązania historyczno – kulturowe z sąsiadującym założeniem pałacowo – parkowym w Nowym Dworze. Przekształcony na zbór zamek i kompleks pałacowo - folwarczny stanowią wspólne założenie objęte jedną myślą planowania przestrzennego.

Po 1945r. zamek zostaje opuszczony przez ewangelików i z roku na rok popada w zapomnienie i ruinę. Zarówno wyposażenie wewnętrzne jak i krypty grobowe stają się łupem złodziei. Wokół zamku Jędrzychów narastają sensacyjne legendy i plotki o ukrytych w nim skarbach skrzętnie podsycane i wykorzystywane przez tzw. łowców sensacji. 31 marca 2015r. obiekt przejmuje Stowarzyszenie „Nowe Kazamaty” z siedzibą w miejscowości Motyle w gminie Gromadka (nr KRS 0000523287), którego głównym zadaniem staje się renowacja zamku i nadanie mu nowych, kulturotwórczych funkcji. Zamek ma stać się salą widowiskowo – koncertową z funkcjami wystawienniczymi. W lapidarium swe miejsce znajdzie także stała ekspozycja muzealna.

Ewa Halbryt

Prezes Stowarzyszenia „Nowe Kazamaty”

tel. 660 248480

e-mail: ewa.halbryt@poczta.fm

 

Powyższe materiały przygotowane zostały w oparciu o archiwa dostępne w siedzibie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (Delegatura w Legnicy):

- "Wstępne studium historyczno – architektoniczne” PKZ Wrocław 1982r.
- „Plan sytuacyjno - wysokościowy - operat pomiarowy” Wrocław 1984r.
- „Inwentaryzacja architektoniczno – konserwatorska” Wrocław 1984r.
- „Operat pomiarowy - inwentaryzacja architektoniczna” Wrocław 1984r.